سەن-قازاق

  Құпия сөзді қайтару
 Жаңадан Тіркелу -جاڭادان مۇشە بولۋ

QQ登录

只需一步,快速开始

Оқылды: 1883|Жауап: 15

قازاقتار شەتجۇرتى [Сілтемені көшіру]

Rank: 4

Капитал
1490
التىن تەڭگە
844
тақырып
784
Жауһар
2
Құқығы
50
كەسكىن
0
Торда болды
1136 сағат
жазылған 2008-11-8 00:17:03 | Барлық қабатты көрсет
қазақ шетжүрті  (дяспорасы)

1 ресеи
1.1 алтай республикәсі
2 өзбекстән
3 кырғызстан
4 түркменстән
5 моңғоля
6 қытай
6.1 іле-қазақ автономялық облысы
7 түркя
8 еурөпә елдері
9 әмерикә құрама штаттары
10 иран
11 пәкістән мен ауғанстан


ресеи
         
          болжам мәліметтер бойынша қазыргы уақытта ресеи федерәтсясіндә1миллиөн 13 мың етникалық қазақ тұрады, олардың 70%-дайы ауылды жерде тұрады. біздің отандастарымыздың көпшілігі ресеи федерәтсясінің қазақстанмен шекәрәләс 12 субектілерінде жинақы тұрып жатыр. бұл - алтай өлкесі, астархан, орынбор, самар, қорған, шелебі, омбы, сарытау, вөлгөгрәд, нөвөсібір және түмен облыстары. қазақтардың белгілі бір саны мәскеуде, сант-петербөрдә, татарстанда, қалмақяда, сондай-ақ ресеидің басқа да облыстарында өмір сүруде. 1999 жылдың басында ресеи федерәтсясінің өңірлерінде тұрып жатқан қазақтар туралы мынандай мәліметтер болды:

аумақ                                  саны
астархан облысы               135000
орынбор облысы                115000
вөлгөгрәд облысы             46000
шелебі облысы                  34000
алтай өлкесі                    24000
қорған облысы                 19000
түмен облысы                  18000
самар облысы                   16000
нөвөсібір облысы         14000
мәскеу                             10000
сант-петербөр                   8000
ханты-мансы аймағы         000 4
томбы облысы                  2000
сахалин облысы                1000

алтай республикәсі

       1989- жылғы мәліметтер бойынша таулы алтай автономялық облысының кошағаш ауданында халықтың 39,6% - төлеңгіттер мен алтайлықтар, 54,4 %  (9 000 адамдай)  - қазақтар. 1989 жылы ауданда8200қазақ және 7013 төлеңгіттер  (алтайлықтар)  болған؛ 1993 жылы - тиісінше 6377 және 7264 адам. соңғы жылдары көшіп келу азайды, кері прөтсесс байқалды. 1995 жылы аудан халқы 15748адам болса, соның 7999қазақ, 7555 төлеңгіт  (алтайлық) . дамудың қазыргы кезеңінде қазақ дяспорасына жалпы екі прөтсесс тән: етникалық сәйкестілікті сақтау және қазақстанға оралу. етникалық өзін-озы тану деңгеиінің көрсеткіші ретінде қазақтардың басым бөлігінің өздерінің шыққан тектерін, немесе рулық топтарын білуін, өзінің тарихи салт-дәстүрлерін білуін бөліп қарауға болады. мысалға, кошағаш ауданының қазақтары бұл мәселеге хабардар екендігін атап өтеді, қазақ етнөстәрінің жүзге бөлінетінін жадында сақтаған. кошағаш ауданындағы қазақтардың негізгі бөлігі өздерін орта жүзге жатқызады - 48%, ал 2% -  ұлы жүзге және 1% - кіші жүзге жатады, қалғандары өздерінің рулары туралы жауап беруге қиналады. алтай қазақтары өз салт-дәстүрлерін тұрмыстық, матерялдық мәдениет деңгеиінде сақтайды. кошағаш ауданының қазыргы тұрмысы сәлт-дастұр ерекшеліктерінің жақсы сақталуымен ерекшеленеді. ұлттық аспаптар көбінесе отбасылық тұрмыста қолданылады - қазақтардың 70%-дан астамы ұлттық аспаптарды пайдаланатынын айтады, шәмәмен сонша адам ұлттық кием киеді. сол сяқты ұлттық тұрғын үй нысаны - киіз үйлер де кең тараған. алтайдағы қазақ халқының арасында нуклеарлық отбасылар басым. туыстардың екі ұрпағы бірге өмір сүретін отбасылардың саны кошағаш ауданындағы алтайлықтарда да, қазақтар да бірдеи. үш ұрпақтан тұратын отбасылардың түрлері қазақ етнөсінің арасында анағұрлым сирек кездеседі. төртұрпақты отбасылар да кездеседі, алайда қазақ халқында олардың саны шамалы ғана - бар-жоғы бір пайыз. отбасылық рөлді ұстау бұрынығыдан қатаңдау бола бастады. отбасындағы адамдардың мінез-құлқы туралы дәстүрлі түсінік жаңа нормалар мен құндылықтар жағына қарай ауыса бастады. әдетте қазыргы отбасыларда «ерлердің» және «әйелдердің» ісі деп нақты бөліп қарау аңғарылмайды. бірақ кошағаш ауданындағы қазақ отбасыларының өмірінде дәстүрлік сипаттар бар, мысалға отбасындағы ерлердің бас болуы туралы ұғымның сақталуы. етникалық сәйкестілікті сақталуына халықтың метистену деңгеиінің төмендігі де жағдай жасауды. алтай қазақтарының арасында етникааралық некелер тарамаған. некелердің көбі бір ұлт адамдары ішінде жасалады. етникалық біртекті некеде 76% қазақтар тұрады. халқының 9% қазақтар құрайтын уст-кәнск ауданында ұлтаралық некелер санының арту үрдісі басым: қазақтардың 40% өзге ұлт өкілдерімен некеде тұрады  (23% - өрістәрмен және 17 % - алтайлықтармен) . алтай қазақтарының тағы бір ерекшелігі - діни фәктөр. алтайлықтар «лауазымды» етнөс мәртебесін алған, ал әлеуметтік инфрақұрылымда көшбәсіндә тұрған қазақтар етникалық азшылық рөліне түсіп қалған қазыргы жағдайда өзін-озы анықтау нысанына айналған діни фәктөр ерекше маңызға ие боп отыр. ислам әлемімен  (қазақстан, моңғоля, қытай, түркя мүсілмәндәрімен)  байланыс орнауына орай соңғы жылдардағы ауданның қарқынды «исламдануы» тек діни ғана емес, етникалық сананы да өзекті етіп отыр және алтай республикәсі қазақтарының бірігуіне жағдай жасайды. кошағаш ауданының етнө-лөкәлді топтары бабаларының діни ұғымдарын көзінің қарашығындай сақтауды. аудан халқының басым бөлігі өздерін дінге сенетіндер деп санайды. алтай мемлекеттілігінің шеңберінде алтай республикәсінің басқа халықтары сяқты қазақтар да мәдени және тілдік егемендігін алды. республикәнің заңнамалық әктілері алтай және орыс тілдерін мемлекеттік тіл деп жарялады және қазақ тілін қазақтардың жинақы тұратын жерлерінде ресми деңгеиде пайдалануға болады деп көрсетті. қазақтардың 90%-дан астамы өз тілін ана тілі санайды және отбасында қазақ тілінде сөйлесіп, оны жақсы білетіндігін көрсетеді. басқа етникалық төптәрмен өзәрә әрекеттестік жағдайында алтай қазақтары орыс тілін ғана емес, алтай тілін де меңгеріп, ол тілде көп жағдайда еркін сөйлеиді. кошағаш ауданындағы нақты пөлилингвизм әкімшілік-саяси фәктөрләрмен және күнделікті өмір қажеттылыктерымен, білім беру жүйесінің ерекшеліктерімен негізделген. алтайда көптеген онжылдықтар бойы білім беру тілі орыс тілі болып келді. ұлттық білім беруді дамыту жөніндегі експерименттің бәстәлуімен ауданның көптеген мектептерінде  (олардың арасында үш бастауыш, он орта, бір орталау мектеп бар)  1-4 сыныптарда ана тілінде  (кенттің етникалық көпшілігінің тілінде)  оқыту, 5-11 сыныптарда - ана тілі курсін сақтай отырып орыс тілінде оқыту енгізілген. аудан әкімшілігі ұлттық мәдениеттерді сақтау мен дамытуға жағдай жасауда. оның жәрдемімен кошағашта қазақ мәдениетінің орталығы құрылды. алтай қазақтарының өзіндік ерекшеліктерін сақтаудың басқа да шаралары жасалып жатыр. 2001 жылы кошағаш ауданының жаңаауыл кентінде ресеи қазақтарының құрылтайы өтті. құрылтайға қазақстан президенті н.нәзәрбәйев пен ресеи президенті в.путин өз үндеулерін жолдады. құрылтайда басқа мәселелермен бірге қазақ тіліндегі жергілікті телиевидение, бәспәсөз және радионы дамыту жоспарлары талқыланды. іс жүзінде барлық қазақотбасыларының  (95%)  өз үй шаруашылығы бар, олар ет мен сүт өндірісінде жетекгі рөл атқарады.

өзбекстән

        өзбекстән республикәсі стәтистикә орталығының ресми мәліметтері қазақтардың санын өте төмендетіп, 1 млн.-ға деиін жеткізіп отыр. алайда қазақтардың саны 1 млн. 660 мың адам деп сеніммен айтуға болады, бұл шетелдегі қазақ дяспораларының үштен бірін құрайды. олардың озбекстандағы жинақы тұратын жерлері қарақалпақстан, тәшкент қаласы, тәшкент, навой, жызақ, сырдаря және бухара облыстары. қазақстан республикәсі сыртқы істер министрлігі өзбек тарапына азаматтық алудың оңайлатылған тәртібі туралы келісім жасауды ұсынған болатын. алайда өзбекстәннің сыртқы істер министрлігі қолданылып жүрген ішкі заңдарына сілтеме жасай отырып оны кеиінге қалдыруды ұсынып, оны қаруадан бас тартты. «қр азаматтығы туралы» заңға қажетты түзетулер енгізілгеннен кеиін бұл мәселе шешілді. мамандардың болжамы бойынша отанына оралғысы келетін обасылар саны таяу жылдарда күрт өсіп, көшіп шығу жаппай бұқаралық сипат алуы мүмкін мектептерде қазақ тіліндегі оқу құралдарының жетіспеуіне байланысты 2002 жылы елшілік қр білім және ғылым министрлігімен бірлесе өр халыққа білім беру министрлігіне 5 млн. теңгенің оқулықтарын берді. 2005 жылы алыс және жақын шетелдегі, соның ішінде өзбікстән, қазақ дяспорасының балалры үшін 5 сынып үшін 18669дана, 9-сынып үшін 19300 дана оқулық пен оқу-әдістемелік кекшн жіберілді. өзбекстәннің білім беру министрлігі қазақ мектептеріне арналған оқулықтар шығаруды ұйымдастырды, алайда оқулықтардың жетіспеуінен және өзбек мектептерінің латын әліпбиіне көшуінен қазақ мектептері қысқарып жатыр. көрші өзбекстәндә тұратын қазақтардың прөблемәләрі аз емес, бұл ана тілінде білім әлумен байланысты прөблемәләр, ана тіліндегі мерзімді бәспәсөздерге жазылуға шектеу қою, мәдениет, әдебиет, өнер саласындағы прөблемәләр, әдеуметтік-економикалық прөблемәләр. өзбекстәннің аудандары мен қалаларында қазақстан телиевидениесінің хабарлары біртіндеп екрәннән түсіп қалуда. білім беру жүйесінде де өз қиындықтары бар, қазақ тіліндегі оқулықтар жетіспеиді, қазақ тілінде оқытатын мектептер саны жыл өткен сайын қысқарып келеді, өзбекстәннің жалпы білім беретін мекемелері латын грәфикәсінә көшуі білім алуға қосымша қиындықтар туғызады. дяспораның 60%-дайы ауыл тұрғындары. олар мақта мен күріш егеді, мал шаруашылығымен, соның ішінде қаракол қойын өсірумен айналысады. қалалықтар негізінен білім беру, денсаулық сақтау, тұрмыстық қызмет көрсету және басқа да матерялдық емес салаларда жұмыс істеиді. етникалық қазақтардың мемлекеттік билік органдарындағы өкілділігі лауазымды үлтпен салыстырғанда өте төмен. республикәнің қазақтар тығыз орналасқан өңірлері - қарақалпақстанда, тәшкент, навой облыстарында дяспора өкілі басшылардың саны соңғы жылдары елеулі қысқарды. оларды басшы орындардан, жалақысы жоғары немесе беделді лауазымдардан босатып жатыр. қазақ дяспорасы бұларды өздерінің әлеуметтік, саяси құқықтарының бұрмалануы деп қабылдайды, сондай-ақ биліктегілердің мұндай әрекеттері республикадағы, әсіресе қазақтар жинақы тұратын жерлердегі әлеуметтік шиеленіске әкеп соғуы мүмкін. тұрмыстық деңгеидегі етникааралық жанжалдар санының артуы осының жанама дәлелі бола алады. дяспораның әлеуметтік мәртебесінің төмендеуі, оның матерялдық жағдайының нашарлауы, тіршілік етудің көптеген салаларындағы кепілді құқықтардың жоқтығы - ауыр тиетін прөтсесс, алайда оны республикадағы қазақ халқын ғана шеттету деп қарамау керек. бұл өбективті прөтсесс, өтпелі кезеңмен байланысты және ұлтына қарамастан елдің барша халқын қамтиды. әлеуметтік мәртебесінің төмендегеніне қарамастан қазақ етнөсінің жоғары беиімделу мүмкіндіктері оған жаңа жағдайда да қоғамдағы өзінің орнын табуға көмектеседі.

  қырғызстан

      соңғы халық санағына  (1999 жылғы сәуір)  сәйкес мұндағы етникалық қазақтардың саны 42657 адам. 2004 жылдың басында қазақ халқының саны 65 мың шамасында. анағұрлым жинақы орналасқан жерлері шу облысы  ( 17510 адам) , бішкек қаласы  (12064 адам) , ыстықкол  (6979 адам) , талас  (3604 адам) , жалал-абад  (1 130 адам) , ош  (1200 адам) , нарын  (394 адам)  және бәткент  (376 адам)  облыстары. білім деңгеиі: жоғары білімі барлар - 4 234 адам, аяқталмаған жоғары - 678, орта-арнаулы - 4 346, орта - 13 366, қалғандарында - бастауыш білім. қазақтардың ішінде 47 ғылым кәндидәті, 8 ғылым дөктөрі бар. жалпы алғанда қырғызстандағы біздің отандастарымыздың әлеуметтік-економикалық жағдайы мақтанарлықтай емес. қазақтардың бір бөлігі аралас некеден туған, ассимилятся қәупын туғызады. 1999 жылғы ұлттық халық санағы мәліметтеріне сәйкес 42 657 қазақтың 7546-сы ана тілін қырғыз тілі деп, 2449 - орыс тілі, 95 - өзбек тілі деп көрсеткен. мұның себептерінің бірі қазақ дяспорасы жинақы тұратын аудандарда қазақ орта мектептері мен балалар мекемелері жоқ деуге болады, ана тілінде теле- және радио бағдарламар таратылмайды.


  түркменстән


      1995 -жылғы халық санағы мәліметтері бойынша түркменстәндә 86987 қазақ тұрады  (елдегі халықтың жалпы санының 4%) . олар дәшөгуз  (33000 адам) , бәлкән  (22000 адам) , сондай-ақ марыи және лебәп уәләйяттәріндә  (облыстарында)  жинақы қоныстанған және негізінен мал шаруашылығымен айналысады, тамақ және мүнәйөңдеу салалары мен әлеуметтік салада жұмыс істеиді. біздің елшілігіміздің мәліметтері бойынша 2003 жылы мұнда 110000 қазақ тұрған. қр елшілігі тұркменстандағы қазақ мектептерінің директөрләрінә 16000 оқулықтар мен оқу құралдарын тапсырды. соңғы уақыттарда көшіп келген қазақтардың азаматтығын ауыстыру мәселесі ерекше өткір болғандықтан, сондай-ақ бұл прөтседурәнің ұзақтығы мен қымбаттығына байланысты қазақстан республикәсінің сыртқы істер министрлігі түркмен тарапына азаматтықты оңаялатып алу мен тоқтату туралы келісімнің жобасын жіберді. алайда түркменстәннің орталық азя елдерінен бөлектенуіне және біздердің елдеріміздің арасындағы визалық режим енуіне байлянысты бұл прөблемә әлі күнге өзінің оң шешімін таппай отыр. осы үшін біздің отандастарымызға залал көруде, олардың қазақстанмен гуманитарлық байланыстары шектеулі.

моңғоля
   
      моңғоляның ұлттық статистикалық басқармасының мәліметтері бойынша етникалық қазақтардың жалпы саны 102983 адам, яғни моңғолдардан кеиінгі екінші орынды иеленеді. олардың ішінде баян-өлгеи аймағында83776 адам, хобда аймағында — 12215улан-батор мен оның төңірегінде - 7 504, ал ерденет, дархан, берх және шәрігөл өнеркәсіптік аудандарында - 4 245 адам тұрады. қазақстан республикәсі елшілігінің нақтыланған мәліметтері бойынша моңғоляда
126000-нан астам қазақтар тұрады. м.татымовтың мәліметі бойынша моңғоляда 157000 қазақ тұрады, қазақстардың дүниежүзілік қауымдастығының көрсеткіші едәуір төмен - 90000 адам. мәліметтердің алшақтығы бұл мәселені арнайы зерделеуді талап етеді. қазақтардың 90%-нан астамы моңғоляның батыс бөлігінде, баян-өлгеи аймағында тұрады, ол астанадан 1600 км қашықтықта орналасқан. баян-өлгеидегі мал шаруашылығының салыстырмалы қарқынды дамуы мен шекәрә маңындағы қарқынды сауда  (рф алтай республикәсі мен қхр шұаа)  отандастарымыздың әлеуметтік-економикалық жағдайының моңғоляның басқа әудәндәрімен салыстырғандағы жақсы болуына жағдай туғызды. республикаға қазақтардың қоныс аударуы қазақстан мен моңғоля арасындағы еңбек нарығы мен халықты жүміспен қамту саласындағы өзәрә ынтымақтастық туралы селісімге сәйкес 1991 жылдың қыркұйегынен басталды. барлығы 83000 адам көшіп келді. кеиіннен12000-нан астам қазақ моңғоляға кері оралды. 70278 адам қазақстанда өзінің жаңа отанын тапты.  
已有 1 бағаكۇشى التىن تەڭگە Жиналу 理由
كاكاشا + 20 + 16

总评分: كۇشى + 20  التىن تەڭگە + 16   Барлығы баға

Rank: 4

Капитал
1490
التىن تەڭگە
844
тақырып
784
Жауһар
2
Құқығы
50
كەسكىن
0
Торда болды
1136 сағат
жазылған 2008-11-8 00:18:28 | Барлық қабатты көрсет

қытай

          қазыргы кезде әртүрлі мәліметтер бойынша қытайдағы қазақ дяспорасы 1200000-нан 2000000адамға деиін. қытайда тұратын қазақтардың саны туралы әртүрлі мәлімет көздері быр-біріне сәйкес келмеиді. отбасында үш баладан бес балаға деиін болатын қазыргы қытай аумағында тұратын қазақтардың санын дәл анықтауға кедергі жасайтын фәктөрләрдің бірі отбасылардағы балалар санын шектеитін қытай үкіметінің жүргізіп отырған демографялық саясаты. осыған байланысты халықтың көп бөлігі тіркелмеген. сол сяқты қытайда тұратын халықтың жалпы саны туралы дәл статистикалық мәліметтің жоқтығы да қиындық туғызады. қытайда қазақ ирредентәсі, яғни өзінің тарихи аумағында қоныстанған етникалық қазақтар тұрады. қытай мәліметтері бойынша қытайдағы қазақ дяспорасы саны 1 млн. адамнан асатын он ірі етнөстәрдің құрамына кіреді. қытайда барлығы 56 ұлт өмір сүреді. қазақ дяспорасы біздің шетелдегі отандастарымыздың ең көбі болып табылады. қытайдағы қазақтардың санының өсу қарқыны айтарлықтай жоғары: 1949 ж. - 443000-нан көп 1979 ж. -848000 шамасында 1982 ж. -907000 1985 ж. - 964000 1990 ж. - 1200000 2005 ж. - 1 млн. 296 мыңнан 1 млн. 500 мыңға деиін қытай халық республикәсінің жүргізген ұлттық аумақтық автономя саясатының нәтижесінде 1954 жылы іле автономялық облысы құрылды. қазақтар негізінен алтай, іле, тарбағатай өкругтері кіретін автономялық облыста, сондай-ақ қхр шұаа мори-қазақ, бәркөл-қазақ уездерінде, гәнсу провинтсясының ақсай-қазақ автономялық уезінде және аз мөлшерде пекинде тұрады. қхр құрылған кезде оның аумағында420000 қазақ өмір сүрген, оның418000 - шыңжанда тұрған, бұл 9% құрайды؛ үш мыңнан астам қазақ өнімен шекәрәләс гәнсу және тсинхай провинтсяларының аудандарында тұрған. шыңжанда қазақтар негізінен алтай, іле және тарбағатай  (чугучәк)  өкругтерінің аудандарында көшіп жүрді, бұл барша қазақ көштерінің 3/5 бөлігін құрайтын. шағындау топтар қазыргы муре-қазақ автономялық уезі мен тсинхай уезін  (санджи-хуеи автономялық облысы)  және бәркөл-қазақ автономялық уезінің  (хамии өкругі)  аумағында көшіп жүрген. әдетте көш рулық негізде құрылатын болған. шұаа аумағында қазақтар саны жағынан хандар мен ұйғырлардан кеиінгі үшінші орынды иеленіп, жалпы халықтың 7,4% құрайды. қхр жаряланғаннан бергі 54 жылда аспан асты еліндегі қазақтардың саны үш еседен артық өсті. қазақтар лауазымды етнөс болып табылатын іқао басқа да автономялық құрылымдар бар: санчжи-дунгән облысындағы муре-қазақ автономялық уезі, хамии өкругіндегі бәркөл-қазақ автономялық уезі және гәнсу провинтсясындағы ақсай-қазақ автономялық уезі. тсинхай провинтсясында хайси-тибет-моңғол-қазақ автономялық облысы бар, оны көбінесе жәй ғана хайси-моңғол-тибет деп атайды. сондай-ақ оншақты автономялық қазақ болыстары бар. үрімшінің арғы жағындағы гәнсу мен тсинхай аумақтарына қазақтар 1917 жылғы қазан төңкерісінен кеиін көшкен. іқао қазақтары автохтонды халық болып табылады. бұл аумақты қазақтар жоңғарлармен екі ғасырға созылған күресте қорғап қалды. басқа елде өмір сүре отырып, қазақтар бұл жерде басқа тарихи шеңберде, басқа әлеуметтік-економикалық және саяи жағдайда дамыды, қытайдың мәдени ықпалында өмір сүрді. қазақстандық зерттеушілер мәліметтері бойынша қытайдағы қазыргы қазақ дяспорасының бірқатар ерекшеліктері бар. біріншіден, қхр аумағында тұратын қазақтардың 80% қхр құрылғаннан кеиін туылғандар, оның 70% - 1962 жылдан кеиін және 50% - «мәдени риевөлютсядән» кеиін туылғандар. бұл, бір жағынан, «тууды реттеу» саясатын жүзеге асыруда хан емес халықтарға жасалған белгілі бір «жұмсақтық» туралы қорытындыны білдірсе, екінші жағынан - қазақ халқының басым бөлігі қхр өз отаны деп қарайтынының көрсеткіші. қазақ дяспорасы өкілдерінің көпшілігі үшін «мәдени риевөлются» кезеңінің експерименттері өз тәжірибелерінен таныс және оларда жалпы «мәдени риевөлются буындарына» тән психологялық ерекшеліктердің бәрі бар. екіншіден, қхр-дағы қазақ етникалық тобының мәдени және жалпы білім беру деңгеиін көтеру ісіндегі қол жеткізген елеулі прөгреске қарамастан ол төмен күйінде қалуда. 1982 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша алты жастан жоғары қазақ ұлты  (725130 адам)  арасында әртүрлі жоғары оқу орандарының түлектері тек - 2547 адам؛ студенттер 1483؛ екінші сатыдағы орта мектеп түлектері - 41599бырыншы сатыдағы орта мектеп -  124781؛ бастауыш мектеп -  351272؛ сауатсыздар мен шала сауаттылар -  203448 адам немесе автономялық аудандағы қазақтардың жалпы санының 28,66%, оның ішінде алты жастан он бір жасқа деиінгілердің арасында - 81321   адам. қазақ ұлтының 50%-нан астамын құрайтын әйелдер арасында сауатсыздық деңгеиі ерлерге қарағанда 1,5 есе артық. бұл жағдайдың қхр-дағы қазақ халқының тиысты жүміспен қамтылуы саласына әсері ететіні сөзсіз. елдің халық шаруашылығында жұмыс істеитін  294923 қазақтың  243557-сы немесе економикалық белсенді қазақ халқының 82,58% - жер өңдеуде, мал, балық және орман шаруашылықтарында шоғырланған؛ кеніштерде, ағаш өңдеу өнеркәсібі кәсіпөріндәріндә - 3659؛ зауыттар мен фәбрикәләрдә - 3781؛ құрылыста - 2016؛ көлік және байланыста - 2224؛ сауда мен қоғамдық тамақтандыру кәсіпөріндәріндә - 9152؛ денсаулық сақтау мен әлеуметтік қамсыздандыруда - 16045؛ мемлекеттік және партялық өргәндәрдә - 9460 қазақ жұмыс істеиді [3]. 80 жылдардың басындағы қхр қазақтары кәсібі жағынан былай бөлінген: әртүрлі кәсіпөріндәрдің техникалық персөнәлі -  88932, мемлекеттік өргәндәрдің, кәсіпөріндәрдің, партялық және қоғамдық ұйымдардың жауапты қызметкерлеры - 5 821, іс қағаздарын жүргізушілер мен осы санаттағы қызметкерлер -  5809, сауда қызметкерлеры - 3 816, қызмет көрсету саласы қызметкерлеры - 4 812, жер өңдеушілер, мал өсірушілер, орманшылар - 219 752, өндіріс жұмысшылары, көлік жұмысшылары және осыған сәйкес санаттағы жұмысшылар - 21 295 немесе қхр халық шаруашылығындағы жұмыс істеитін қазақтардың 7,43% ]. 1982 жылдың ортасында қхр аумағында тұратын қазақтардың құрылымы және олардың қхр-ның 56 ұлты құрылымындағы жағдайы осындай болатын. өткен рефөрмәләр жылында бұл құрылым айтарлықтай өзгеріске ұшырай қойған жоқ؛ сөз жоқ, қхр қазақ халқының мәдени және білім деңгеиінің көтерілуі аясындағы әлеуметтік прөгресс байқалады. техника саласындағы ұлттық кәдрләрді дайындау, ана тіліндегі мектеп білімін одан әрі дамыту және т.б. бұған куә. қхр-дағы қазақтардың мәдени және жалпы білім деңгеиі өсіп келеді. іқаа тұрғындарының көпшілігі пекин, шанхай және қытайдың басқа да ірі қалаларындағы, шетелдерде, соның ішінде қазақстанда жоғары оқу орындарында оқып жатқандары да бар. осыған қарамастан, қазақтардың әлеуметтік те, кәсіби де, саяси да құрылымдары қхр қазақ қауымдастығының даму үрдісі туралы куәләндірәтін және оның келешегін анықтайтын елеулі сапалы өзгерістерге ие болмай отыр. соңғы уақытта қазақстан тарапынан қазақтардың бұрынғы өткені туралы мәліметтер бар. қытайдағы тарихи ескерткіштерге деген қызығушылық артып келеді. осыған байланысты қытайдағы қазақтардың мұрасын зерделеу жұмыстары басталып кетті. мүдде ортақ, өйткені қытайда ғалым, артист, суретші, музікәнт қазақтар тұрады, олар кеибір жобалардың бастамашысы болды және оларды жүзеге асыруға жәрдемдесуде. олардың қатуымен қазыргы кезде кітәп басып шығару, тарихи мәтерялдәрді жинау және т.б. жұмыстар ұйымдастырылды. бұл бағытта қазақтардың дүниежүзілік қауымдастығы белсенді жұмыс жүргізуде. мысал ретінде «шыңжандағы қазақ сәзгерлері» кітәбінің әзірленуін келтіруге болады, оның авторы өнертәнуші құлжада мұхамед, майра мұхамед қызының әкесі. мүнімен қатар белгілі күйшілерге, суырып салма ақындарға арналған шығармашылық кештер өткізіледі, көмпәкт-дискілер шығарылады. мысалға, қытайда тұрған күй шебері беисенбінің туған күнінің құрметыне арнайы көмпәкт-диск шығарылды. суырып салма ақын т.жолды ұлының 100 жылдығына жас орындаушылардың орындауындағы оның әндері жазылған мәгнитті таспа әзірленді. қытайда би өнері өте дамыған. осыған байланысты қытайда тұрған атақты тайыр күйшінің  қызы белгілі бәлетмеистер нағима тайыр қызының есімін атай кеткен жөн. ол көптеген талантты бишілерді тәрбиеледі. н.тайыр қызы алматы қаласына келіп тұрады, онда облыстық филармоняда сабақ береді. қр президенті н.ә.нәзәрбәйевтің және сім белсенді сыртқы саяси курсі нәтижесінде қытай тарапының позитсясында қазақстанның саясатына деген белгілі түсіністік байқалады. елшілік отандастарға қазақстанның економикалық, саяси және мәдени өмірі туралы өбективті ақпарат береді, оларды қызықтыратын көші-қон, демографялық прөтсестерді реттеитін нөрмәтивтік әктілерді түсіндіреді. соңғы жылдары қытайда жергілікті билік өргәндәріндә қазақ тілінің қолданылу аясы тарылып келеді, ұлттық мектептер жабылуда. біздің отандастарымызды пекиннің бала тууын шектеу саясаты да алаңдатуда, ол қазақ халқының өспеи қалуына әкеп соғады.


іле-қазақ автономялық облысы

                қазақстан-қытай шекәрәсінің бойында өзінің үкіметі, жергілікті басқару өргәндәрі, қазақ мектептері мен қазақ тіліндегі гәзеттері, радио және телиевидениесі бар іле-қазақ автономялық облысы  (іқао)  қазақстанмен тұтастай шектесіп жатыр. қхр көнститутсясі бойынша автономялардағы бірінші әкімшілік лауазымдарды лауазымды етнөстің өкілдері иеленуі тиыс, іқао бұл қазақтар  (аудандықтан бастап қалалық буынға деиінгі пәрткөмнің бірінші хатшысы лауазымына бұл қағида жүрмеиді) . қазақтардың басым үлес салмағы білім беру, мәдениет, өнер, қаржы, сақтандыру, денсаулық сақтау, спорт және әлеуметтік қызмет көрсету саласында, сондай-ақ партялық-мемлекеттік қызмет пен құқық қорғау өргәндәріндә байқалады. аз кездесетіні - ғылымға негізделген салалар мен өнеркәсіптік, әсіресе ірі кәсіпөрәндәрдә. іқао астанасы - құлжа  (қытай трәнскриптсясіндә - инин)  бірмезгілде іле аймағының да орталығы болып табылады, мүнімен қатар облысқа тағы екі аймақ кіреді: орталығы чугучәк қаласындағы тарбағатай және орталығы алтай қаласындағы алтай аймақтары. әрбір аймақ ауылдық аудандарға бөлінген және мәртебесі бойынша бұрынғы одақтас республикә облысының мәртебесіндеи. іле аймағында 9 аудан, тарбағатай аймағында 6 аудан, алтай аймағында 8 аудан бар. шен туралы әкімшілік-аумақтық тәбелде іқао шыңжан өкругтеріне қарағанда жоғары сатыда: оның аймағы мәртебесі жағынан өкругке тең. сондықтан облыстық өкімет қосымша қондырғы сяқты және жергілікті билікке мәселені тікелеи үрімшіде шешкен оңай. үрімшіде бұған кедергі жасамайды, әсіресе 1982 жылы іқао пекинге қхр үкіметіне тікелеи бағынуды сұрап, шұаа юрисдиктсясінән шықпақ болған шешімінен кеиін. іқао басында облыс үкіметінің төрағасы тұрады, оны қазақша «үкімет төрағасы» емес, «облыс бастығы» немесе «облыс үкіметі бастығы» деп атайды, өйткені төраға қытайда біреу - ол қхр төрағасы. аймақты  (өкругті)  губернәтөр басқарады, оны мұнда «әкім» емес, «уали» деп атайды, ал қала мерлерін «қала бастығы» деп атайды, есесіне аудан әкімдерін көбінесе «аудан әкімі» деп атайды. 1990 жылға деиін «аудан бастығы» термині қолданылатын. болыс әкімін көбінесе жәйғана «ауылбас» деп атайды. қытайдағы қазақ автономясының сақталу перспективәләрі бүгінде бірыңғай емес. хан халқының тарапынан аз ұлт өкілдері пайдаланатын жеңілдіктерді сақтап қалудың құқық тарапынан дұрыстығы туралы мәселе жиы қойылып жүр. қытай үкіметі мен қкп қазақ дяспорасы мен ирредентәсінә қатысты ұлттық саясаты қаншалықты бірмәндес болатындығы белгісіз. қазақтар лауазымды етнөс болатын және басшылық басында ресми тұрған, қазақтардың әлемдегі екінші әкімшілік-аумақтық құрылымы болып табылатын іле-қазақ автономялық облысының қазақстан үшін маңызы орасан.  
已有 1 бағаكۇشى التىن تەڭگە Жиналу 理由
كاكاشا + 24 + 28

总评分: كۇشى + 24  التىن تەڭگە + 28   Барлығы баға

使用道具 Әшкерелеу

Rank: 4

Капитал
1490
التىن تەڭگە
844
тақырып
784
Жауһар
2
Құқығы
50
كەسكىن
0
Торда болды
1136 сағат
жазылған 2008-11-8 00:19:37 | Барлық қабатты көрсет

түркя
тұркядағы қазақ дяспорасы негізінен өткен ғасырдың 50-шы жылдары шыңжан-ұйғыр автономялық ауданының алтай өкругінен  («алтай қазақтары»)  көшіп барған, сондай-ақ хх ғасырдың 80-шы жылдары ауғанстан мен ираннан босқын ретінде қоныс аударған қазақтардан тұрады. стамбул консулдық өкругінде алтай  (3450 отбасы)  және ауған  (740 отбасы)  қазақтары тұрады. түркядә тұратын қазақтар жинақы орналасқан. 1972 жылы олар түрік үкіметіне өтініш жасады, сол жылы оларға стамбулдан сатып алу және құрылыс салу үшін жер берілді. біздің отандастарымыз бұл ауданды «қазақкент» деп атады, қәзыр ол «гюнешли» аталады, түрік тілінен аударғанда «күн сәулелі». стамбулда қазақтар басқа аудандарда да тұрады  (мысалға, зеитинбурну, кучук чекмеджи, сафра-көй, өрнектепе) , бірақ олар бірге болуға тырысады. түркядә тұратын қазақтардың саны туралы мәліметтер де әрәлуән, сан айырмашылығы өте үлкен. 19 000-нан 25 000-ға деиінгі сандар аталады. мысалға, сайлау батырша ұлының мәліметі бойынша түрік республикасындағы дяспора өкілдерінің саны 2003 жылы 19 мың адам болған. 2005 жылғы мәліметтер бойынша 25 000 адам деп көрсетілген. қазақтардың негізгі бөлігі  (2750 отбасы)  мәрмәр теңізінің жағасында, стамбулдың «зеитинбурну» ауданында шоғырланған, 120 отбасы - егеи теңізінің жағасында  (измир провинтсясы) , 80 отбасы шамасында - нигде провинтсясында, 60 отбасы - әнкәрәдә және басқа провинтсяларда тұрады. г.меңдықұлованың пікірі бойынша, көп жағдайда тұркядағы қазақ қауымдастығы қазақ дяспорасы өкілдері үшін үлгі болды, бұл қазақтардың күш-жігерімен ғана емес, түрік үкіметінің түсіністікпен жауап қату әрекетімен де мүмкін болды, соның арқасында шыңжаннан босқан қазақтар бұл жерден екінші отанын тапты. 1990 жылдардағы тұркядағы қазақ қауымдастығын зерделеи отырып, 1970 жылдары қазақтардың аға буыны қалап кеткен, қазыргы кезде жемісін көріп отырған етникалық сәйкестілікті сақтау прөтсесіндегі мынандай сәттерді атап өтуге болады. 1960 жылдары қазақтар қаланың әүрлі аудандарына қоныстанды, олардың балалары түрік мектептеріне бара бастады, бұл қазақ сәйкестілігін сақтау прөтсесіне жәрдемдескен жоқ, керісінше қазақ жастарының бір бөлігі «түріктену» прөтсесіне ұшырады, бұған қазақ ақсақалдары қарсы шықты. қазақтардың «түріктену» прөтсесін қалай да бір тоқтату үшін аға буында кеиіннен қазақ бастауыш және орта мектебін ашуға болатындай бірге, бір ауданға қоныстану идеясі туды. стамбулдың гюнешли ауданында «қазақкент» осылай пайда болды, оның ресми ашылуы 1973 жылғы 15 тамызда өтті. алғашқы үйлер отаны туралы естелік немесе ескерту ретінде «алтай» көшесінде салынды. түркядә 1986 жылы алматыдағы желтоқсан оқиғаларының толқыны ретінде түрік қазақтарының «вәкиф» мәдени-ағарту қоғамы құрылды. бұл қоғамның құрылтайшылары 10 адам болды және алғашқы төрағасы болып төктөубәй топлу сайланды. 1988 жылғы наурыздан бастап «вәкиф» түрік қазақтары қоғамының бюллетені» шыға бастады. «бюллетеннің» екі нөмірі ғана жарыққа шықты. бұл «бюллетендерде» етнөгрәфя мен қазақ халқының тарихы бойынша мәтерялдәр, түркя мен батыс еуропадағы қазақ қауымдастықтарының өмірі туралы мәтерялдәр орын алды, қазақ дяспорасынан шыққан танымал қайраткерлермен және кәсіпкерлермен сұхбаттар жаряланды. дяспораға әлеуметтік және економикалық көмек көрсету мәселелерімен «түркя қазақтарының қоғамы» айналысады, оның мәртебесі ұлттық-мәдени орталыққа тең. түркядә басқа да қоғамдық ұйымдар жұмыс істеиді: «түрік қазақтарының әлеуметтік және мәдени дамуын қолдау қоры», «қорқыт ата қоры», «шығыс түркістән қоғамы» және «ахмет яссауи» қоры. 1991 жылдан бастап түрік қазақтары мен қазақстан республикәсі арасында тығыз жан-жақты байланыстар дамып келеді. түркядә тұратын қазақтар үшін соңғы кездегі маңызды оқиғалардың бірі 1997 жылғы 28-29 нурызында өткен кіші құрылтай болды. сөнімен қатар, түркянің қазақ қауымдастығында сепәрәтизм жоқ, елдегі халықпен, үкіметпен және жергілікті әкімшілікпен қарым-қатынасы жақсы. түркядә жоғары білім алу қымбат, сондықтан оған көптеген қазақ жастарының қолы жете бермеиді. жоғары оқу орнына түсетін қазақ жастарының өкілдері негізінен ең озат студенттердің бірі болады. кеибір қазақтардың екі жоғары білімі бар. қазыргы кезде 200-деи қазақтың қыздары мен ұлдары тұркядағы жоғары оқу орындарында екөнөмикә, құрылыс, журнәлистикә, медитсинә және зәңгерлік мамандықтары бойынша білім алып жатыр. алайда тұркядағы қазақ жастарының көпшілігі өздерінің етникалық: тері өнімдерін өңдеу, тігу және сату бизнесімен шұғылданады. тұркядағы қазақ отбасыларының көбі күрделі  (бөлінбеген)  және моноетникалық болып келеді, әйтсе де басқа түркі халықтары өкілдерімен: қырым тәтәрләрімен, қырғыздармен, ұйғырлармен некелесу де онша аз емес. қазақтың жігіттері үшін некеге тұру жасының шектелуі жоғары. қазақтар көбінесе 30-ға толғанда, отбасын құруға және толық жауап беруге матерялдық негіз қаланған кезде үйленеді. дәстүр бойынша түркядә отбасы үшін бар жәуәпкершілік ерлерге жүктелген. жоғары білім алмаған қыздар көп жағдайда кәмелетке тола сәлісімен күйеуге шығып, күйеулеріне отбасылық өндірісте көмектеседі. қазақ жастарының өкілдері батыс еурөпә, сөлтүстік әмерикә елдерінен жұмыс пен жақсы өмір іздеп өз үйлерін жиы тастап кетіп жүр және соңғы алты жылдың ішінде қазақстанға көшіп келуге әрекет ете бастады. түрік қазақтары тұрған елінің жағдайына көбірек беиімделген дяспора болып табылады. түркя мәдени, діни, тілдік жағдайы анағұрлым жақын ел. еурөпәдә тұратын қазақ дяспорасының түркямен байланысты әлі күнге күшті. шын мәнісінде еуропалық дяспора - бұл түркя аумағынан көшіп келгендер. бұл тұрмыста, тұлғааралық қарым-қатынастарда көрініп тұрады, қазақ дяспорасының өкілдері өз балаларына негізінен түрік есімдерін береді, салт-дәстүрлер мен мерекелер түріктердің әдет-ғұрпы бойынша өтеді. бұл заңды да, өйткені түркі халықтарының жақындығы ежелден тығыз болды және түркядә ұзақ өмір сүру, сөзсіз қазақтардың мәдениетіне ықпал етті. еропалық қазақтардың қазақстанға қарағанда түркямен туыстық байланысы күштірек. олардың туыстарының көпшілігі түркядә, қытайда, алтайда тұрады. қазыргы уақытта стамбулда түрік қазақтарының қоры белсенді жұмыс істеуде, стамбул қаласының мунитсипәлитеті қорға арнап үй-жәй бөлген. қор басшылары қазақ тілін оқып-үйренуге жағдай жасауға, стамбул қазақтарының қазақстан мәдениеті, өнері өкілдерімен кездесулерін ұйымдастыруға тырысады, қорда қазақстан республикәсі пәрләментінің депутәттәрі болып қайтты. қордың кәбинеттерінде қазақтың ұлттық түрғын-ұйы - киіз үй қойылған, қазақ тұрмысының заттары, қазақстан туралы әдебиеттер жинақталған, олар әртүрлі мерекелерде, кездесулерде, көнтсерттерде көрсетіледі. қордың жанында балалар би әнсәмблі ұйымдастырылған, ол әртүрлі көнтсерттерге, тұсау кесер рәсімдеріне қатысады. қордың күшімен «арман» журналы шығып тұрады. мәтерял таңдауда қиындықтар бар, елдегі өмірді толық қамтып жазатын авторлар жоқ. түрік қазақтары қазақ тіліндегі ақпараттар алуда қиындықтарға тап болуда. қазақ дяспорасының аудан мен қала мунитсипәлетитімен қарым-қатынасы жақсы. қордың басшысы жергілікті өкіметтің қазақтарды ерекшелендіріп тұратын заңға мойынсұнушылықты, үлкендерді силауды, еңбекқорлықты бағалайтынын атап өтеді. қазақтардың өз ортасында билер институтын  (кішкене өзгерген түрінде)  жүргізеді. жергілікті биліктегілер басқарудың бұл жүйесін аудандық деңгеиге еңгізу туралы ұсыныс жасаған. қазақтардың арасында политсяға ұсталған, қылмыс жасалған, бұзақылық және т.б. оқиғалары жоқ. қазақтардың економикалық жағдайы тұрақты, жұмыс істеи алады және кәсіптері бар. жастар түрік тілінде сөйлеиді, оқу орындарында түрік тілінде білім алады. қазақ тілін үйретуді қор өз күшімен ұйымдастырған. 2005 жылы стамбул университетіне қазақ тілінің оқытушысы келіп, студент жастар арсында тілді оқытуды ұйымдастырды. оқу-әдістемелік әдебиет тапшы. әліпбилер грәфикәсінің әртүрлі болуына байланысты қиындықтар бар. қазақстаннан келетін оқулықтар кириллитсәдә жазылған. тілді үйрету үшін осы грәфикәні білетін мамандар жоқ. бұл жағдай қазақстаннан келетін киррилитсәдә жазылған оқулықтардың мәнін жоқ етуде. қазақ дяспорасы стамбулдағы қазақстандық елшілікпен өте тығыз байланыста. олардың қолдауымен наурыз мерекесі, қазақстанның өнер шеберлерінің көнтсерттері ұйымдастырылған. түркядә қазақтар негізінен тері ісімен айналысады, дербес бизнестерін дамытуда. жұмыс, салық, бәсекелестік жағдайларында қиындық көрмеиді. олардың айтуынша қазақтарды әдәмгершілігі мен жәуәпкершілігі үшін жақсы клиент және серіктес ретінде силайды. қазақстан нарығына жұмыс істеитін кәсіпөрәндәр бар, алматыда 13, шімкентте 30-ға жуық дүкендері ашылған. алайда олар аз, сондықтан санын көбеиту қажет. түркядә тұратын қазақтар қазақ тілінің жоғалуына, қазақстаннан келетін ақпараттардың тапшылығына, қазақстанға көшіп барудың қиын жағдайларына алаңдаулы. ефирде қазақ тіліндегі хабарлардың жоқтығынан қанағаттанбаушылық сезімде. қазақ тілін білуді қолдайтын және дамытатын ақпараттық орта жоқ. аға буын балалары мен немерелерінің болашағына қатты алаңдайды. түркя қазақтары отанына оралу шарттарының күрделілігіне қатты абыржулы: тіркелу  (прөпискә) , тиб-нан анықтама сяқты оралмандарда болмайтын құжаттарды жинуадың машақаты. түркядә тұратын қазақтардың пікірінше, шетелдегі қазақ дяспорасы қазақстанның халықаралық қатынастардағы позитсясын күшеите алар еді, елдің оң имиджын қалыптастырудың, економикалық байланыстарды нығайтудың көзі болалар еді. маңызды шарттардың бірі мәдени орталық құру, оған мемлекеттің көмегі қажет.


еурөпә елдері
ақш пен батыс еурөпә  (негізінен гфр, франтся, скәндинәвя)  елдеріндегі қазақ дяспорасы оқуға бару нәтижесінде және «еңбек» көші-қоны толқынында қалыптасқан. қолайлы әлеуметтік-економикалық өмір жағдайы мен сіңісті ділі оларды еурөпәдә ұстап тұр. басқа елдерде қазақ ұлтының өкілдері саны аздығынан жергілікті халыққа сіңіп кеткен. тұманды албион жағалауындағы қазақ дяспорасы өкілдерінің саны аз болуы 1960-1990 жылдардағы британ көші-қон саясатының құқықтық шараларының салдары болды. ұлыбританяда қазақтар негізінен лондон мен редингте тұрады, бұл олардың кәсіби бағдарымен қызмет аясына байланысты. ұлыбританядағы қазақ дяспорасының өкілдері моноұлтты некені қалайды және оларға тұрып жатқан еліне өз отбасын көшіріп алып келу тән. сондықтан, оларға етникалық түптәмірін жоғалтпау және балаларын қазақ тілі мен қазақ халқының мәдениетіне жақындастыру маңызды. ол үшін 1992 жылы ұлыбританядағы қазақтар қоғам құруға шешім қабылдады, өйткені 1985 жылы бұл елге түркя мен қхр қазақтары оқу және жұмыс істеу үшін көшіп келе бастады. бұл қоғамның мақсаты ұлыбританяда тұратын қазақтардың арасында быр-бірімен байланыс орнату, сондай-ақ етникалық отаны - қазақстанмен жан-жақты байланысты нығайту болды. мұндай қадамдардың бірі 1995 жылғы маусымда қазақстан президенті н.ә.нәзәрбәйевтің ұлыбританяға ресми сапары кезінде жасалды, қазақ дяспорасының өкілдерін президент қабылдап, өләрмен әңгіме барысында олар өз прөблемәләрін талқылады. өкінішке орай, ұлыбританядағы қазақ қауымдастығын ерекшелендіріп тұрған нәрсе олардың бастарының бірікпеуі, қазырге деиін қхр-да, түркядә және қазақстанда тұратын қазақтармен тығыз байланыс орнатылмаған. қазақ қоғамы берген мәлімет бойынша лондонда түркядән шыққан қазақ дяспорасының 65 өкілі тұрады. бұған қхр, қазақстаннан және басқа елдерден келген қазақтар кірмеген, олар қазақ дяспорасының санын 100-120 отбасына көбеитеді. гфр-ға қазақтар түрік еңбек көші-қонының құрамдас бөлігі ретінде 1960-жылдардың ортасында көшіп келе бастады. сөнімен қатар, екінші дүниежүзілік соғыс уақытынан бастап алманяда екі қазақ - түрік азаматтығы бар бұрынғы легиөнерлер тұрады. гфр-да қазақтар рура мен реин өнкрекәсіптік аймағындағы жұмыстан басқа қоғамдық-саяси қызметпен айналысты, соның ішінде мюнхенде «азаттық» радиостантсясының қазақ редәктсясіндә жұмыс істеді. гфр-дағы қазақтар мына жерлерде тұрады: мюнхенде - 60 отбасы немесе 300 адам, келнде - 90 немесе 450, гәмбургте - 4 немесе 20, батыс берлинде - 20 немесе 100, хайделбергте - 1 немесе 5, мәйнтсте - 2 немесе 10, мәйндегі фрәнкфуртте - 1 немесе 5. барлығы: 178 отбасы немесе 890 қазақ. гфр-да өскелең қазақ жастарының арасында мәдени-былым беру шараларын өткізу үшін мюнхен мен келнде екі қазақ қоғамы ұйымдастырылған. гфр-дағы бұл қоғамдардың қызметының жанданбай тұрғанын іс жүргізу мен үйлесімді әрекет ету тәжірибесінің жоқтығымен түсіндіруге болады. гфр-дағы қазақ дяспорасы үшін өткір мәселелердің бірі тілдік прөблемә болып табылады. негізінен, қазақтар отбасында түрікше, балалары немісше сөйлеседі. қазақстаннан қазақ тіліндегі кітәптәр, гәзеттер мен журналдар жіберу осы прөблемәні шешуде күшті қолдау болар еді. 1993 жылы мюнхенде «еуропалық қазақ түріктерінің бюддетені» шыға бастады. бірінші нөмірі түрік тілінде, ал екіншісі қазақ тілінде шықты. бюллетенде тұркядағы, германядағы, франтсядағы, шветсядағы, австрядағы, ұлыбританядағы, швеитсарядағы және данядағы қазақ қауымдастықтарындағы болып жатқан оқиғалар туралы ақпараттар басылды, қазақстандағы жетістіктер туралы хабарламалар жаряланды. екі жылда  (1993-1994)  екі нөмірі ғана жарық көрді. гфр-да тұратын қазақтарды олардың жоғары білім деңгеиі мен әлеуметтік мәртебесі ерекшелендіреді, өйткені көшіп келген қазақтардың алғашқы буындары өз балаларына жақсы білім бере алды, қәзыр олар зәңгер, стөмәтөлөг, инженер болып жұмыс істеуде. гфр қазақтарының отбасылық қарым-қатынасында, мысалға, франтсядағы қазақтарға қарағанда көнсервәтизм басым. қалыңдықтарын түркядә тұратын қазақ отбасыларынан әкелуге тырысады. түрік қыздарымен жиы некелеседі және түркі емес халықтармен некеге тұрмайды. ақпарат беруші қазақтардың мәліметтеріне сәйкес қазыргы кезде шветсядә 30-дай қазақ отбасы тұрады, негізінен түркядән барғандар. олар стөкгөлмде, евелде, вәстерәстә, гетебөргте тұрады. соңғы уақыттары олардың саны осы елдің әзәмәттәрімен некеге тұрған қазақстаннан келген қазақтармен толығуда.


әмерикә құрама штаттары
ақш-қа қазақтар екінші дүниежүзілік соғыстан кеиін көшіп бара бастады. негізінен, ақш-тың қазақ халқын бірнеше топқа бөлуге болады: 1)  бұрынғы ксрө азаматтары, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға түсіп, алманя аумағындағы контсентратсялық ләгерлерде ұсталған, одақтастар әскерлері азат еткеннен кеиін және тексеруден өткен соң өздерінің өтініштері бойынша тұркяға тұруға жіберілген, сосын түркядән штаттарға көшіп барған, онда қәзыр олардың екінші және үшінші ұрпақтары тұрып жатыр؛ 2)  түркядән келген қазақтар, түрік еңбек көші-қонының құрамында келіп жұмыс тапқан, бес жыл тұрақты  (ешқайда шықпай)  тұрғаннан кеиін ақш азаматы мәртебесін алған؛ 3)  қхр-нан келген қазақтар, ақш-қа жапоня, тайван арқылы тынық мұхитты кесіп өтіп, тынық мұхит жағалауында оқуға немесе жұмыс істеуге қалып қойған, сосын елде тіршілік ету мүмкіндігіне ие болған؛ 4)  қазақстан республикәсінән келген қазақтар, оқуға немесе жұмыс істеуге келген؛ 5)  ақш әзәмәттәрімен етникааралық некеге тұрып, азаматтық алғандар. ақш мултимәдени және полиетникалық ел ретінде көшіп-қонған қазақтарды 1960 жылдардың ортасынан бастап, 1965 жылғы көші-қон заңын ырықтандырғаннан кеиін тарта бастады. «әмерикә етникалық топтарының гәрвәрд ентсиклөпедясінә» сәйкес 1960-жылдары ақш-та 20 шақты қазақ отбасы болған. бұл 20 отбасының 13-і осы елге 1960-жылдардың ортасында көшіп келіп, ню-иөрк, вәшингтөн  (көлумбя өкругі)  метрөпөлиінде және кәлифөрня штатында қоныстанған бұрынғы вермахт тұтқындарының отбасы. бұл облыстарға қоныстануды мына көрсеткіштер бойынша таңдаған: 1)  жұмыс табу мүмкіндігі؛ 2)  онда тұрып жатқан өз етникалық топтарының өкілдерінің болуы؛ 3)  бұрынғы тұрған жеріне шамалы болса ұқсас климәт жағдайы؛ 4)  жоғары оқу орындарының болуы. ақш қазақтарында моноетникалық және етникааралық некелер байқалады. етникааралық некелер аға буынға тән. керісінше, дяспораның екінші, үшінші буын жастары өмірлік серіктерін қазақ ортасынан табуға тырысады, бұдан етникалық сәйкестілікті сақтауға арналған стрәтегя айқындалады. басқа дяспораларға қарағанда ақш-тағы қазақтардың саны аздығынан және америкалық қоғам тіршілігінің барлық саласына ықпал ету мүмкіндігі болмағандығынан маңызды прөблемәләрін бірлесе шешуге болатын өз қоғамы да жоқ. британядағы сяқты америкалық қазақтарға да басы бірікпеушілік тән. 1996 жылы индяна университетінің  (блумингтөн)  жанынан қазақ студенттік ассотсятсясы құрылды, ол жыл сайын наурызды тойлайды, қазақ халқының салт-дәстүрлерімен және әдет-ғұрыптарымен таныстырады, тақырыптық көнферентсяләр өткізеді. ақш-тағы қазақ дяспорасы қазақстан республикәсі қазақтарының ақш әзәмәттәрімен жасалған етникааралық некелерінің, сондай-ақ америкалық өкіметтің қазақстанның көрнекті ғалымдары мен мамандарына осы елде тұрып, қызмет ету мүмкіндігін беруі арқасында өз қатарларын толықтырып отырады.


  иран
қазыргы уақытта қазақ дяспорасы әртүрлі мәліметтер бойынша гөр-гән, бендер-туркмен және гүлістән провинтсясының гөмбәд қалаларында тұратын 10-нан 15 мыңға деиінгі адамды құрайды. ирандағы дяспора негізінен өткен ғасырдың 20-30-жылдары, ксрө-да ұжымдастыру, мал мен астық қорын тәркілеу прөтсесі басталған кезде қалыптасқан. олардың көпшілігі - маңғыстау облысы аумағынан келгендер. ирандағы қазақстан республикәсі елшілігінің жәрдемімен 59 отбасы арнайы әвяреиспен тарихи отандарына көшіп келді.


пәкістән мен ауғанстан
пәкістән ислам республикасындағы қазақ дяспорасы сайлау батырша ұлының мәліметтері бойынша 1600 адамды құрайды. м.татымов олардың саны 3000 адам деп есептеиді, г.меңдықұлованың мәліметтері бойынша олардың саны 5000 адам. пакыстандағы қазақ ұлты негізінен басқыншы кеңес армясынан қашқан ауғандық қазақтардан тұрады. пәкістәннән келген репәтрянттәр өмір сүруге қажетты қаражатсыз қалғандықтан елшілік олардың тіршілік етуіне көмектесудің барлық мүмкіндіктерін жасады. 1998 жылы қазақстанға ауғанстаннан келген босқындардың көп бөлігі  (230 адам)  жіберілді. 1999-2000 жылдары тағы 573 қазақ оралды. ауғанстанда 21000 қазақ бар. қазақстан республикәсінің дипломатялық миссясының ақпаратына сәйкес 374 адам тарихи отанына оралуға тілек білдірген. ауған қазақтарының көбі сауатсыз, жеке басын куәләндірәтін құжаттары жоқ.
http://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_ (%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B)   
已有 2 бағаكۇشى التىن تەڭگە Жиналу 理由
ۆەليسان 0
كاكاشا + 24 + 20

总评分: كۇشى + 24  التىن تەڭگە + 20   Барлығы баға

使用道具 Әшкерелеу

Rank: 4

Капитал
1540
التىن تەڭگە
1313
тақырып
2187
Жауһар
4
Құқығы
50
كەسكىن
0
Торда болды
1512 сағат
жазылған 2008-11-8 03:42:11 | Барлық қабатты көрсет

Жақсы жолдама :handshake  

使用道具 Әшкерелеу

Rank: 4

Капитал
1429
التىن تەڭگە
560
тақырып
1015
Жауһар
0
Құқығы
50
كەسكىن
0
Торда болды
1420 сағат
жазылған 2008-11-8 12:47:03 | Барлық қабатты көрсет

Жұңгодағы қазақтың жағдайын едәуір анық жазған екен. жақсы зерттепті.  

使用道具 Әшкерелеу

اسـابـا

دارقان تىلەۋبەك ۇلى

Rank: 9Rank: 9Rank: 9

Капитал
6495
التىن تەڭگە
5256
тақырып
4682
Жауһар
3
Құқығы
150
كەسكىن
17
Торда болды
2393 сағат
жазылған 2008-11-8 12:51:23 | Барлық қабатты көрсет

Керемет.  жолдамаңызға рақымет:handshake  

使用道具 Әшкерелеу

قىران

كەلە جاتىرمىن

Rank: 5Rank: 5

Капитал
5011
التىن تەڭگە
3615
тақырып
5316
Жауһар
3
Құқығы
70
كەسكىن
0
Торда болды
1930 сағат
жазылған 2008-11-8 13:07:41 | Барлық қабатты көрсет

алманя--гермәня--деутчләнд



     


  бір мемлекеттің алуан тілдердегі  аталуы
  

使用道具 Әшкерелеу

ساياتشى

ەلىم مەنىڭ،قازا ...

Rank: 6Rank: 6

Капитал
8302
التىن تەڭگە
3430
тақырып
6289
Жауһар
0
Құқығы
90
كەسكىن
0
Торда болды
865 сағат

سەن-قازاق وردەنى

жазылған 2008-11-8 13:16:17 | Барлық қабатты көрсет

Тамаша жолдама, ырахымет, жалғасты осындай құнды жолдамаларды жолдап тұруыңды үміт етемін.:handshake  
Өрлемес мәңгі өмірдің тасы,
тоқтаған қашан тірліктің қасы.
таразы болған теңсіздіктерге,
зұлымдар кескен зуқаның басы.

使用道具 Әшкерелеу

جاستۇلەك

التىن كۇن اسپانى ...

Rank: 2

Капитал
224
التىن تەڭگە
169
тақырып
206
Жауһар
0
Құқығы
20
كەسكىن
0
Торда болды
109 сағат
жазылған 2008-11-8 13:29:59 | Барлық қабатты көрсет

Жақсы,,,  
Қара таудың басынан көш келеді. . . . . . . .

使用道具 Әшкерелеу

قىران

كەلە جاتىرمىن

Rank: 5Rank: 5

Капитал
5011
التىن تەڭگە
3615
тақырып
5316
Жауһар
3
Құқығы
70
كەسكىن
0
Торда болды
1930 сағат
жазылған 2008-11-8 13:35:57 | Барлық қабатты көрсет

Велисән 10 нөмір беремін деп ,10 нөмір тартып тастапты :Q :lol  

使用道具 Әшкерелеу

Сайт төріне енгеннен кейін ғана жауап қайтара аласыз Төрлету | Жаңадан Тіркелу -جاڭادان مۇشە بولۋ

سايت ساناعى|سەن - قازاق سايتى ( 新ICP备13003757号 )

GMT+8, 2014-4-19 22:22 , Processed in 1.108930 second(s), 19 queries .

Powered by Discuz! X2

© 2001-2011 Comsenz Inc.

Көтерілу